‘Zorginstellingen besteden te weinig aandacht aan zingeving’

Hoe maak je de zorg aantrekkelijker voor je medewerkers? Volgens arbeidsmarkt- en L&D-deskundige Jeanne Bakker is een ander perspectief cruciaal om mensen ‘binnenboord’ te houden. ‘Medewerkers moeten het gevoel hebben dat ze professionele keuze kunnen maken.’

Als iemand die ooit nog voor uitzendbureau Manpower heeft gewerkt, is Jeanne Bakker altijd alert op voorbeelden van ‘arbeidsmarktcommunicatie’ die hoog over gaat. Laatst stuitte ze bijvoorbeeld nog op deze: ‘Als verpleegkundige op niveau 4-5 ben je verantwoordelijk voor het psychosomatische welbevinden van de cliënten, waarbij de kwaliteit van de zorg centraal staat’ – of woorden van gelijke strekking. “Daar word je toch niet warm of koud van?” zegt Bakker, oprichter en eigenaar van trainingsbureau Brain Bakery. “Daar zou iets moeten staan als: wij zoeken een verpleegkundige voor ons team, dat dagelijks zorgt voor het welzijn van 53 bejaarde mensen, mensen die ons land hebben opgebouwd, die kinderen en kleinkinderen hebben. Dáár slaan sollicitanten op aan.”

Nieuwe glans

Binnenboord houden

Het is dan ook geen wonder dat nerveuze zorgmanagers de laatste tijd vaak spreken over het ‘binnenboord’ houden van met name jonge mensen. Wat gaat daar verkeerd? In de eerste plaats wordt de nieuwe generatie over het algemeen niet heel hartelijk ontvangen, denkt Bakker. “Er wordt veel over ze geklaagd door oudere medewerkers: dat ze geen ruggengraat hebben, dat ze niet hard genoeg werken, enzovoorts. Dat helpt natuurlijk niet. Tegelijkertijd zie je ook vaak dat jonge mensen juist vanwege de tekorten veel te snel voor de leeuwen worden geworpen. In je eentje een nachtdienst draaien als je net bent begonnen is heel spannend – daar kunnen mensen op stuklopen.”

Een breder gevoeld probleem is dat zorgmedewerkers te weinig worden aangesproken op een van hun diepste drijfveren: zingeving. Welke betekenis heeft mijn werk, en welke identiteit ontleen ik daaraan? “Zingeving is natuurlijk voor de meeste zorgmedewerkers een belangrijk onderwerp,” zegt Bakker. “Ze hebben gekozen voor de zorg omdat ze hart voor de zorg hebben. Met name voor jonge mensen die nu de arbeidsmarkt betreden, is die nadruk op zingeving opvallend – dat vinden ze veel belangrijker dan geld bijvoorbeeld. En helaas besteden zorginstellingen daar nog te weinig aandacht aan. Daar is de mentaliteit vaak: we zijn hier voor de patiënt of de cliënt, niet voor onszelf. Terwijl je ook kunt zeggen: wij zijn de professionals met het grote hart, en daar mogen we trots op zijn. Door dat als leidinggevende te benadrukken, investeer je ook in de sociale cohesie. Doe dus die gezamenlijke reflectie, geef die erkenning, deel dat compliment uit.”

Gemeenschappelijke opdracht

Het verschil lijkt misschien cosmetisch, maar een verschuiving van perspectief kan een wereld van verschil maken, aldus Bakker. Mensen willen graag zinvol bezig zijn, waar ze ook staan in de hiërarchie van een grote zorginstelling, en als ze het gevoel hebben dat ze deel uitmaken van een gemeenschappelijke opdracht kan dat het verschil zijn tussen uitstromen en aanblijven. Zo draaide Bakker onlangs een project met mensen die in de zorg in de schoonmaak werkten. “In de operatiekamer ontmoette ik bijvoorbeeld Ahmed, die daar aan het schoonmaken was. Toen ik vroeg wat hij aan het doen was, zei hij niet: ik maak de operatiekamer schoon; hij zei: ik zorg ervoor dat er morgen weer operaties kunnen plaatsvinden. Dat bedoel ik nou!”

Nauw verbonden aan ‘zingeving’ (en minstens zo belangrijk als het gaat om het behouden van mensen) is het gevoel van autonomie. “Onder druk van de tekorten ervaren zorgmedewerkers vaak een gebrek aan eigen regie,” zegt Bakker. “Ze worden gewoon ergens ingezet: dit ga je doen en daar heb je zoveel tijd voor. Het gevoel dat ze geen grip hebben op hun eigen werkzaamheden is vaak fnuikender dan de werkdruk zelf. Geef medewerkers daarom invloed op die roosters, laat ze meepraten over de taakverdeling. Ze moeten het gevoel hebben dat ze professionele keuzes kunnen maken: eerst ga ik dit doen, dan dat, enzovoorts.”

Beter worden

Medewerkers moeten ten slotte ook het idee hebben dat ze zich kunnen ontwikkelen in hun vak, meent Bakker. Stilstand is de dood in de pot, en leidt vaak naar een vroegtijdig vertrek uit de sector. En nee, dat betekent niet per se lange en dure cursussen of trainingen, zegt Bakker. “Stel, een verpleegkundige is nog niet zo bedreven in bloed prikken. Zeg als leidinggevende gewoon: Je hebt nu drie minuten over die prik gedaan en de patiënt heeft een blauwe plek. Zullen we er samen voor zorgen dat jij over twee weken zonder blauwe plekken bloed kunt prikken? Het zit hem vaak in die kleine dingen, die mensen het gevoel geven dat ze verder komen en beter worden in wat ze doen. Dat gevoel is cruciaal om ze te behouden.”

Tekst: Sigrid Starremans namens De Academie.

Meer weten?
Jeanne Bakker is spreker tijdens de masterclass Binden, boeien en behouden. Bekijk de actuele startdata.

Nieuws en achtergronden